आल्याच्या लागवडीनंतर त्याची योग्य वेळी काढणी करणे, त्यावर प्रक्रिया करणे आणि योग्य पद्धतीने साठवण करणे हे नुकसान टाळण्यासाठी आणि अधिक नफा मिळवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
काढणी:
- आल्याची काढणी साधारणपणे लागवडीनंतर 8 ते 9 महिन्यांनी केली जाते, जेव्हा पाने पिवळी होऊन वाळायला लागतात आणि कंद पूर्णपणे विकसित होतात.
- जातीनुसार काढणीचा काळ थोडाफार बदलू शकतो.
- काढणीसाठी जमीन नांगराने हलकी करावी किंवा कुदळीच्या साहाय्याने कंद हळूवारपणे उखडून घ्यावेत, जेणेकरून त्यांना इजा होणार नाही.
- काढणीनंतर कंदांवरील माती आणि मुळे स्वच्छ करावीत.
प्रक्रिया:
आल्यावर प्रक्रिया करून त्याचे मूल्यवर्धन करता येते, ज्यामुळे अधिक नफा मिळवता येतो. काही प्रमुख प्रक्रिया प्रकार खालीलप्रमाणे:
- स्वच्छ करणे आणि सुकवणे: काढलेले आले स्वच्छ पाण्याने धुवून घ्यावे आणि त्याचे बाहेरील पातळ साल काढावे. त्यानंतर 2-3 दिवस उन्हात किंवा यांत्रिक ड्रायरमध्ये सुकवावे. सुकवलेले आले जास्त काळ टिकते आणि त्याची पावडर बनवण्यासाठी वापरले जाते.
- आले पावडर (Ginger Powder): सुकवलेल्या आल्याचे बारीक चूर्ण करून हवाबंद डब्यांमध्ये पॅक करावे. आले पावडरचा वापर मसाल्यांमध्ये आणि औषधी पदार्थांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर होतो.
- आले पेस्ट (Ginger Paste): ताजे आले मिक्सरमध्ये बारीक करून त्याची पेस्ट तयार करावी आणि त्यात थोडे तेल आणि मीठ मिसळून हवाबंद बरण्यांमध्ये साठवावे. आले पेस्टचा वापर जेवणात मोठ्या प्रमाणावर होतो.
- आले लोणचे (Ginger Pickle): ताज्या आल्याचे लहान तुकडे करून ते मसाले आणि तेलात मिसळून लोणचे तयार करावे. आले लोणच्याला बाजारात चांगली मागणी असते.
- आले कँडी (Ginger Candy): आल्याचे लहान तुकडे साखरेच्या पाकात उकळून आणि सुकवून कँडी तयार करता येते.
- आले तेल (Ginger Oil): आल्याच्या कंदांपासून तेल काढले जाते, ज्याचा वापर औषधी आणि सुगंधी उद्योगात होतो. यासाठी विशिष्ट यंत्रसामग्रीची आवश्यकता असते.
साठवण:
आल्याची काढणीनंतर योग्य पद्धतीने साठवण केल्यास त्याचे नुकसान टाळता येते आणि ते जास्त काळ टिकते. साठवणुकीच्या काही प्रमुख पद्धती:
- खड्ड्यात साठवण: थंड आणि हवेशीर जागी जमिनीत खड्डा खोदून त्यात आले ठेवावे आणि मातीने झाकावे. या पद्धतीने आले 2-3 महिन्यांपर्यंत चांगले राहते.
- वाळूमध्ये साठवण: एका थंड आणि हवेशीर खोलीत वाळूचा थर अंथरावा आणि त्यावर आल्याचे कंद एकावर एक न ठेवता मांडावेत. वेळोवेळी पाण्याची हलकी फवारणी करावी, ज्यामुळे ओलावा टिकून राहतो.
- शीतगृहात साठवण: मोठ्या प्रमाणावर आल्याचे साठवण करण्यासाठी शीतगृहे (Cold Storage) हा उत्तम पर्याय आहे. योग्य तापमान आणि आर्द्रता नियंत्रित करून आले 6 महिन्यांपर्यंत ताजे ठेवता येते.
- प्रक्रिया करून साठवण: आल्यावर प्रक्रिया करून (उदा. सुकवणे, पेस्ट बनवणे) त्याची साठवण क्षमता वाढवता येते.
नुकसान टाळण्यासाठी काढणीच्या वेळी कंदांना इजा होणार नाही याची काळजी घ्यावी. साठवणुकीच्या जागेची स्वच्छता आणि हवा खेळती राहण्याची व्यवस्था असावी. योग्य प्रक्रिया आणि साठवण पद्धतींचा अवलंब करून शेतकरी आल्याचे नुकसान टाळू शकतात आणि अधिक नफा मिळवू शकतात.